Sementes rebeldes: reflexões e lições aprendidas do “dia menos capitalista do ano” (Misiones, Argentina)
Palavras-chave:
Sementes, Movimento, Agricultura FamiliarResumo
Misiones é uma província argentina pioneira na proteção das sementes, mas também na valorização da agricultura familiar, camponesa e da agroecologia. A história da Feira provincial de sementes nativas e crioulas remonta à década de 1990, quando se iniciou um diálogo entre organizações sociais com a intenção de proteger a biodiversidade. O presente artigo é uma sistematização realizada a partir da participação nas duas últimas feiras provinciais, coletando depoimentos dos/das gestores/as e participantes deste evento emblemático. Dessa forma, mergulhamos na história do autodenominado movimento semeador, formado por organizações de produtores/as, instituições públicas e educativas, associações civis, entre outros. Trata-se de um coletivo heterogêneo que promove a agricultura e o trabalho familiar, valorizando as comunidades camponesas e indígenas que souberam conservar e multiplicar o saber milenar contido em cada semente nativa e crioula, produzindo alimentos saudáveis e em harmonia com a natureza.
Referências
CLOC-Vía Campesina (14 de octubre de 2010). Documento final Reunión de la campaña de semillas CLOC - Vía Campesina. https://grain.org/es/article/entries/4089-documento-final-reunion-de-la-campana-de-semillas-clocvia-campesina
Frank, F. (s. f.). Suelos, aguas y semillas: Un acercamiento a la producción agroecológica de los alimentos. Acción por la Biodiversidad. https://www.biodiversidadla.org/Suelos-aguas-y-semillas
GRAIN. (2013). Leyes de semillas en América Latina. Una ofensiva que no cede y una resistencia que crece y suma. https://www.biodiversidadla.org/Documentos/Leyes_de_semillas_en_America_Latina_una_ofensiva_que_no_cede_y_una_resistencia_que_crece_y_suma
Jara Holliday, O. (2011). Orientaciones teórico-prácticas para la sistematización de experiencias. Centro de Estudios y Publicaciones Alforja / Programa Latinoamericano de Apoyo a la Sistematización (PLA-S) – CEAAL. https://centroderecursos.alboan.org/ebooks/0000/0788/6_JAR_ORI.pdf
Jara Holliday, O. (2012). Sistematización de experiencias, investigación y evaluación: Aproximaciones desde tres ángulos. Revista Internacional de Investigación en Educación Global y para el Desarrollo, 1(1), 56–70. https://dialnet.unirioja.es/servlet/articulo?codigo=6368512
La Vía Campesina (7 de junio de 2022). Módulo de formación N°03. Semillas en la cultura campesina e indígena. https://viacampesina.org/es/modulo-de-formacion-n03-semillas-en-la-cultura-campesina-e-indigena
Lins Ribeiro, G. (2008). Otras globalizaciones: Procesos y agentes alter-nativos trasnacionales. Alteridades, 18(36), 175–200. https://alteridades.izt.uam.mx/index.php/Alte/article/view/206
Lizarraga, P. (2021). Los caminos de las semillas en la lucha campesina. En P. Lizárraga y C. Vicente (Coords.), La revolución de una semilla (pp. 60–74). El Colectivo. https://www.semillas.org.co/apc-aa-files/5d99b14191c59782eab3da99d8f95126/2021-la-revolucion-de-una-semilla-pdf-completo-1.pdf
McMichael, P. (2015). Regímenes alimentarios y cuestiones agrarias. Miguel Ángel Porrúa. https://miguelangelporrua.mx/libro/regimenes-alimentarios-y-cuestiones-agrarias/
Ortt, E. y Segovia, G. (2021). Semillas viajeras polinizando soberanía: Una experiencia de participación comunitaria en tiempos de pandemia. Segundo Congreso Nacional de Agroecología, Chaco, Argentina. https://agroecologiasaae2021.uncaus.edu.ar/
Picado Umaña, W. (2022). Revolución Verde. En A. Salomón y J. Muzlera (Eds.), Diccionario del agro iberoamericano (4.ª ed.). https://www.teseopress.com/diccionarioagro
Perelmuter, T. (2018a). Apropiación de semillas: Soberanía alimentaria y tecnológica en riesgo. Ciencia, Tecnología y Política, 1(1), 008. https://doi.org/10.24215/26183188e008
Perelmuter, T. (2018b). El cercamiento global de las semillas: Propiedad intelectual y libre comercio. Revista OLAC (Observatorio Latinoamericano y Caribeño), 2, 89–105. https://ri.conicet.gov.ar/bitstream/handle/11336/103020/CONICET_Digital_Nro.2ea5e931-2289-43fd-bdbc-cfb0ea0bfccf_A.pdf
Perelmuter, T. (2021). Semillas cercadas: Leyes de semillas y propiedad intelectual. En P. Lizárraga y C. Vicente (Coords.), La revolución de una semilla (pp. 109–123). El Colectivo. https://www.semillas.org.co/apc-aa-files/5d99b14191c59782eab3da99d8f95126/2021-la-revolucion-de-una-semilla-pdf-completo-1.pdf
Ramírez, D. (2014). Tradición movimentista. Una categoría para pensar las relaciones de continuidad y ruptura entre organizaciones agrarias históricas y contemporáneas de Misiones. Mundo Agrario, 15(28). https://www.mundoagrario.unlp.edu.ar/article/view/MAv15n28a04
Ramírez, D. (2024). No es solo cuestión de hectáreas. Reflexiones sobre el control del territorio de una empresa forestal transnacional en la provincia de Misiones (Argentina). Campo-Território: revista de Geografia Agrária, 19(57), 191-215.
Ramírez, D. y Gareis, L. (2024). Espacios de intimidad colectiva entre mujeres rurales del norte argentino. Palimpsesto. Revista Científica de Estudios Sociales Iberoamericanos, 14(25), 149-173. https://doi.org/10.35588/ffj4x465
Vélez, G. (2014). Dos décadas de ataque a las semillas y se profundiza el cerco. Revista Biodiversidad. Sustento y Culturas, 80, 10–13. https://www.biodiversidadla.org/Revista/80
Publicado
Edição
Seção
Licença
Copyright (c) 2025 Otra Economía

Este trabalho está licenciado sob uma licença Creative Commons Attribution-NonCommercial-ShareAlike 4.0 International License.
Todos os escritos enviados para publicação na revista devem ser inéditos e de autoria por aqueles que se declaram como autores da mesma. Enquanto estão em processo de avaliação ou edição na Otra Economía, não podem ser enviados para nenhuma outra publicação.
Para certificar o caráter da originalidade e ceder os direitos autorais para a revista Otro Economía, o(s) autor(es) deverá(ão) enviar uma declaração assinada (será oportunamente enviada pela Equipe Editorial) na qual deixará um registro de:
1. Que a escrita é original e inédita e não foi enviada para outras publicações, impressas ou eletrônicas, locais ou de outros países.
2. Que eles aceitem a atribuição de seus direitos autorais para publicação em Otra Economía. Revista Latinoamericana de Economía Social y Solidaria sob uma Licença Creative Commons Atribución-NoComercial-CompartirIgual 4.0 Internacional; guardá-los para publicações posteriores após sua aparição na Otra Economía. Revista Latinoamericana de Economía Social y Solidaria.
3. Que eles reconheçam que Otra Economía. Revista Latinoamericana de Economía Social y Solidaria não está sujeita a nenhuma responsabilidade legal e/ou econômica que seja reivindicada por terceiros em termos de propriedade intelectual dos textos, imagens, esquemas e outros elementos que compõem o documento a ser publicado.
4. Que os textos, imagens, esquemas e outros elementos que o compõem correspondem à sua autoria; ou foram incluídos no exercício do direito de nomeação; ou estão autorizados a ser usados por uma licença ou autorização genérica ou específica concedida pelo autor e que nos dois últimos casos, as citações correspondentes foram feitas de acordo com as práticas usuais na literatura científica.
5. Que todos os autores contribuíram intelectualmente na sua preparação e leram e aprovaram o manuscrito submetido.
6. Que eles concordam que Otra Economía. Revista Latinoamericana de Economía Social y Solidaria, publicado pela Universidad Nacional de General Sarmiento (Argentina), a Red de Investigadores Latinoamericanos de Economía Social y Solidaria (RILESS) ea Red Universitaria de Economía Social Solidaria (Ruess) da Argentina, não necessariamente compartilham as declarações que os autores declaram no artigo.
7. Que autorizem o Comitê Editorial da Otra Economía. Revista Latinoamericana de Economía Social y Solidaria editar, re-editar, publicar, reproduzir, divulgar, distribuir cópias, preparar trabalhos derivados, em papel, eletrônicos ou multimídia, ou qualquer outro criado ou a criar e incluir o artigo na índices nacionais e internacional ou bases de dados, bem como em qualquer outra forma de publicação existente ou que exista no futuro, com a única condição da menção expressa dos autores, e também autorizando Otra Economía. Revista Latinoamericana de Economía Social y Solidaria para usar seus nomes e, eventualmente, suas imagens para incluí-los na publicação do trabalho.
8. Que autorizem o Comitê Editorial da Otra Economía. Revista Latinoamericana de Economía Social y Solidaria para decidir, a seu exclusivo critério, aspectos relacionados à apresentação, formato, e qualquer outro que faça a publicação do trabalho, desde que não altere o conteúdo ou forma que é essencial para ele.
9. Que autorizem o Comitê Editorial da Otra Economía. Revista Latinoamericana de Economía Social y Solidaria para realizar todos os atos que possam ser necessários para as inscrições que possam corresponder.
10. Que esta autorização é feita gratuitamente, não é exclusiva, não tem limitação espacial, temporal, quantitativa ou outra.







